مطالب کیفری

منع تعقیب یعنی چه 👮‍♀️ + تفاوت منع تعقیب با حکم برائت⚖️

مسائل مربوط به نحوه رسیدگی به پرونده‌های جزایی، از جمله موضوعات بسیار حساس و پراهمیت در هر نظام حقوقی محسوب می‌شوند. یکی از مفاهیم کلیدی در این زمینه، “قرار منع تعقیب” است که در مراحل اولیه رسیدگی به یک پرونده کیفری کاربرد دارد. از سوی دیگر، “حکم برائت” نیز یکی دیگر از مفاهیم مهم در حوزه عدالت کیفری است که در پایان فرآیند دادرسی صادر می‌شود. این دو مفهوم، اگرچه هر دو ریشه در اصل حقوقی برائت دارند و هدف آنها جلوگیری از تعقیب و محکومیت افراد بی‌گناه است، اما تفاوت‌های مهمی با یکدیگر دارند که ضروری است به طور دقیق مورد بررسی قرار گیرند. در ادامه این مقاله، به بررسی کامل و جامع موضوع منع تعقیب یعنی چه+ تفاوت منع تعقیب با حکم برائت خواهیم پرداخت.

قرار منع تعقیب یعنی چه؟

قرار منع تعقیب یعنی چه؟

قرار منع تعقیب یکی از مهمترین و تاثیرگذارترین تصمیمات قضایی در روند رسیدگی به یک پرونده کیفری محسوب می‌شود. این قرار در واقع نقطه پایان مرحله تحقیقات مقدماتی و آغاز یک مسیر جدید برای پرونده است که می‌تواند به ختم کامل آن یا ادامه رسیدگی منجر شود.

چنانچه مقام قضایی پس از بررسی دقیق و همه جانبه ادله و شواهد موجود در پرونده به این نتیجه برسد که مدارک و قرائن کافی برای اثبات جرم و تعقیب متهم یا متهمان وجود ندارد، قرار منع تعقیب را صادر می‌کند. این قرار به معنای توقف فرآیند تعقیب و رسیدگی قضایی است و موجب می‌شود تا پرونده از مسیر قضایی خارج شده و در همان مرحله دادسرا مختومه گردد.

فرآیند صدور قرار منع تعقیب معمولا توسط بازپرس یا دادیار پرونده انجام می‌شود. پس از صدور این قرار، دادستان به عنوان نماینده دولت و مدعی العموم باید نظر خود را درباره آن اعلام کند. اگر دادستان با قرار منع تعقیب موافق باشد، این قرار به اطراف دعوا (شاکی و متهم) ابلاغ می‌شود تا در صورت تمایل، نسبت به آن اعتراض کنند.

مهلت قانونی برای اعتراض به قرار منع تعقیب، برای افراد ساکن در داخل کشور 10 روز و برای اشخاص مقیم خارج از کشور یک ماه است. چنانچه در این بازه زمانی هیچ یک از اطراف نسبت به قرار صادره اعتراض نکنند یا اعتراض آنها در مراجع قضایی صالح رد شود، قرار منع تعقیب قطعی خواهد شد و پرونده به طور کامل مختومه می‌گردد.

لازم به ذکر است که صدور قرار منع تعقیب لزوما به معنای برائت قطعی متهم یا متهمان نیست، بلکه صرفا نشان می‌دهد مدارک و ادله موجود برای ادامه رسیدگی و صدور حکم محکومیت کافی نبوده است. بنابراین، در صورت کشف قرائن و شواهد جدید، امکان بازگشایی پرونده و از سرگیری تعقیب وجود خواهد داشت.

از سوی دیگر، اگر پس از صدور قرار منع تعقیب، یکی از اطراف دعوا نسبت به آن اعتراض کند، پرونده به مرجع قضایی صالح برای رسیدگی به آن جرم ارسال خواهد شد تا در آنجا از نو مورد بررسی قرار گیرد. در این مرحله، امکان تایید یا نقض قرار منع تعقیب توسط مرجع رسیدگی کننده وجود دارد. در صورت نقض قرار، فرآیند تعقیب و رسیدگی قضایی از سر گرفته می‌شود.

موارد صدور منع تعقیب!

منع تعقیب در موارد خاصی صادر می‌شود که به شرح زیر هستند:

یکی از مواردی که مقام قضایی اقدام به صدور قرار منع تعقیب می‌نماید، زمانی است که اقدام یا رفتاری که به متهم نسبت داده شده، در هیچ یک از قوانین جزایی به عنوان جرم تلقی نشده و جرم‌انگاری نگردیده است. در چنین شرایطی، با توجه به اینکه آنچه فرد انجام داده جرم محسوب نمی‌گردد، ادامه تعقیب و رسیدگی قضایی فاقد موضوع بوده و لذا مقام قضایی با صدور این قرار، از تداوم فرآیند قضایی جلوگیری می‌نماید.

    موضوع دیگری که موجب صدور قرار منع تعقیب می‌شود، وضعیتی است که اگرچه رفتار ارتکابی جرم تلقی می‌شود، اما ادله و شواهد کافی برای انتساب آن جرم به متهم وجود ندارد. در این حالت، با عنایت به اصل برائت و لزوم اثبات جرم با دلایل کافی و مستند، چنانچه مقام قضایی به این نتیجه برسد که قرائن و امارات موجود برای اثبات جرم و تعقیب متهم ناکافی است، قرار منع تعقیب را صادر می‌نماید تا از ادامه رسیدگی جلوگیری شود.

    این قرار در واقع یکی از ابزارهای مهم حقوقی برای حفظ حقوق اتباع و جلوگیری از تعقیب و محاکمه افراد بدون دلایل کافی و مستدل است. مقام قضایی با توجه به اصول و موازین حقوقی و قانونی، در مواردی که ادله برای ادامه رسیدگی ناکافی باشد، با صدور این قرار از سیر رسیدگی جلوگیری می‌کند تا از هرگونه تضییع حقوق افراد پیشگیری شود.

    حکم منع تعقیب

    حکم برائت یعنی چه؟

    حکم برائت یکی از اصول بنیادین و محوری در نظام قضایی و حقوقی هر کشور است که از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. این اصل به معنای آن است که هر فردی تا زمانی که جرم وی در دادگاه صالح به اثبات نرسیده است، از دیدگاه قانون بری‌الذمه و بی‌گناه تلقی می‌شود.

    بر اساس اصل حکم برائت، هیچ شخصی نمی‌تواند بدون طی تشریفات قانونی و اثبات قضایی جرم، به عنوان مجرم شناخته شود. این اصل از یک سو حقوق و آزادی‌های اساسی افراد را تضمین می‌کند و از سوی دیگر، مانع از تعقیب و محاکمه خودسرانه و بدون دلیل افراد می‌شود.

    در نظام حقوقی ایران، اصل حکم برائت در اصل 37 قانون اساسی به رسمیت شناخته شده است. بر این اساس، هیچ شخصی از منظر قانونی مجرم شناخته نمی‌شود، مگر آنکه جرم وی در دادگاه صالح اثبات گردد. همچنین در اصل 166 قانون اساسی، دادگاه‌ها موظف شده‌اند که احکام خود را براساس مواد قانونی و اصول مربوطه از جمله اصل برائت صادر نمایند.

    اصل حکم برائت نه تنها در امور کیفری، بلکه در امور مدنی نیز کاربرد دارد. در ماده 197 قانون آیین دادرسی مدنی جدید نیز بر این اصل تاکید شده است. بر این اساس، اگر شخصی مدعی وجود حق یا دینی بر دیگری باشد، باید آن را اثبات کند و در غیر این صورت، اصل بر برائت ذمه طرف مقابل است.

    اهمیت اصل حکم برائت در امور کیفری به مراتب بیشتر است، زیرا در این امور، آزادی، حیثیت و حتی جان افراد در معرض تهدید قرار می‌گیرد. بنابراین، برای محکومیت یک فرد باید دلایل قطعی و غیرقابل تردید وجود داشته باشد تا از هرگونه خطا و اشتباه در این زمینه حساس جلوگیری شود.

    در مجموع، اصل حکم برائت یکی از ارکان اساسی عدالت و حاکمیت قانون در هر نظام حقوقی است که حقوق شهروندان را در برابر هرگونه سوءاستفاده یا اقدام خودسرانه تضمین می‌نماید. این اصل هم در سطح ملی و هم در اسناد بین‌المللی حقوق بشری به رسمیت شناخته شده و رعایت آن برای تحقق عدالت واقعی امری ضروری و اجتناب‌ناپذیر است.

    موارد صدور منع تعقیب!

    تفاوت منع تعقیب با حکم برائت در چیست؟

    منع تعقیب و حکم برائت هر دو ریشه در اصل حقوقی “اصل برائت” دارند که بر اساس آن هیچ فردی از نظر قانون مجرم تلقی نمی‌شود مگر اینکه جرم وی به اثبات برسد. با این حال، این دو مفهوم متفاوت در مراحل مختلف رسیدگی کیفری کاربرد دارند و تبعات حقوقی متفاوتی به همراه دارند.

    • زمان صدور: قرار منع تعقیب در مرحله تحقیقات مقدماتی و قبل از صدور کیفرخواست و رسیدگی در دادگاه صادر می‌شود، در حالی که حکم برائت پس از طی تمامی مراحل رسیدگی قضایی و در پایان دادرسی توسط قاضی دادگاه صادر می‌گردد.
      • مرجع صادرکننده: قرار منع تعقیب توسط مقامات قضایی در مرحله تحقیقات مانند بازپرس، دادیار یا دادستان صادر می‌شود، اما حکم برائت توسط قضات و در محضر رسمی دادگاه صادر می‌شود.
      • قطعیت و نهایی بودن: قرار منع تعقیب قطعی نیست و در صورت کشف ادله و قرائن جدید، امکان بازگشایی پرونده و از سرگیری تعقیب وجود دارد. در مقابل، حکم برائت قطعی و لازم‌الاجرا است و در صورت عدم نقض در مراجع عالی، امکان از سرگیری تعقیب و رسیدگی مجدد وجود نخواهد داشت.
      • آثار و لوازم حقوقی: پس از صدور قرار منع تعقیب، پرونده مختومه می‌شود، مگر اینکه طرفین اعتراض کنند، اما پس از صدور حکم برائت، فرآیند دادرسی کاملاً به پایان می‌رسد و متهم به طور قطعی از اتهام انتسابی تبرئه می‌شود.
      • سطح اتهامات: قرار منع تعقیب می‌تواند در مورد یک یا چند اتهام از اتهامات متعدد صادر شود، در حالی که حکم برائت در پایان دادرسی و در خصوص تمامی اتهامات انتسابی صادر می‌گردد.
      • مبنا و هدف: هر دو مبتنی بر اصل حکم برائت و فرض بی‌گناهی هستند و هدف از هر دو، جلوگیری از تعقیب و محکومیت افراد بدون دلایل کافی و قطعی است. با این حال، قرار منع تعقیب یک تصمیم موقت در مرحله تحقیقات است که رسیدگی را متوقف می‌کند، در حالی که برائت قطعی با حکم دادگاه محقق می‌شود.

      در مجموع، تفاوت اصلی این دو در زمان و مرحله صدور، مرجع صادرکننده، قطعیت و نهایی بودن، آثار و لوازم حقوقی، سطح اتهامات و نیز مبنا و هدف آنهاست. این تفاوت‌ها باعث می‌شود که هر یک در مرحله خاصی از رسیدگی کیفری کاربرد داشته باشند و نقش متفاوتی را در تحقق اصل حکم برائت ایفا نمایند.

      آثار اصل برائت!

      اصل برائت یکی از پایه‌های اساسی نظام عدالت کیفری است که آثار و تبعات مهمی را در جریان رسیدگی و محاکمه متهمان به همراه دارد. برخی از مهمترین آثار این اصل عبارتند از:

      • تکلیف اثبات جرم بر عهده مقام تعقیب کننده: بر اساس اصل برائت، تکلیف اثبات جرم و بزهکاری متهم بر عهده مدعی العموم یعنی دادستان است. متهم هیچ الزامی برای اثبات بی‌گناهی خود ندارد و سکوت یا عدم ارائه دلیل از سوی او نباید به زیان وی تلقی شود.
        • لزوم کسب ادله از طرق قانونی: ادله و شواهد لازم برای اثبات جرم باید از طریق روش‌های قانونی و با رعایت کرامت و حقوق انسانی متهم به دست آید. هرگونه تحصیل ادله از طریق شکنجه، اجبار یا فشار غیرقانونی، فاقد اعتبار و مردود است.
        • تفسیر قوانین به نفع متهم: در صورت ابهام یا اجمال در قوانین و مقررات، قضات موظف هستند تا قوانین را به نحوی تفسیر کنند که به نفع متهم باشد. این امر هم در مسائل موضوعی و هم در مسائل حکمی باید رعایت شود.
        • لزوم صدور حکم برائت در صورت تردید: اگر پس از رسیدگی کامل، هیچ دلیل قانع کننده‌ای برای اثبات جرم متهم وجود نداشته باشد یا قضات نسبت به مجرمیت وی دچار تردید شوند، باید حکم به برائت وی صادر کنند.
        • منع اجبار به اقرار: یکی از مهمترین آثار اصل برائت، منع اجبار و فشار بر متهم برای اقرار به جرم است. مقامات قضایی و تعقیب کننده نباید متهم را مجبور به اقرار یا شهادت علیه خودش کنند.

        این آثار در راستای حفظ حقوق اساسی متهمان و جلوگیری از محکومیت افراد بی‌گناه است و نشان می‌دهد که اصل برائت نه تنها یک اصل صرفاً نظری، بلکه یک ضرورت عملی در تحقق عدالت کیفری است.

        تفاوت منع تعقیب با حکم برائت در چیست؟

        سخن پایانی

        در پایان این بحث مفصل درباره مفاهیم ” منع تعقیب” و “حکم برائت” و تفاوت‌های بنیادین دریافتید که این دو مفهوم نقش کلیدی و تعیین کننده‌ای در تحقق عدالت کیفری و رعایت حقوق اساسی اتباع در هر نظام حقوقی دارند. قرار منع تعقیب، به عنوان یک تصمیم موقت در مراحل ابتدایی رسیدگی، مانع از ادامه تعقیب و رسیدگی در مواردی می‌شود که ادله و شواهد کافی برای اثبات جرم وجود ندارد. این امر از یک سو از اتلاف وقت و منابع قضایی جلوگیری می‌کند و از سوی دیگر، از تضییع حقوق افراد و تعقیب بی‌مورد آنان پیشگیری می‌نماید.

        از طرف دیگر، حکم برائت یک تصمیم قطعی و نهایی در پایان فرآیند دادرسی است که به برائت متهم از اتهام انتسابی منجر می‌شود. این حکم، آخرین گام در راستای اعمال اصل برائت و جلوگیری از محکومیت افراد بی‌گناه است و تضمین کننده آزادی و امنیت حقوقی شهروندان محسوب می‌گردد. اهمیت این دو مفهوم زمانی بیشتر آشکار می‌شود که در نظر بگیریم در صورت عدم وجود چنین سازوکارهایی در نظام عدالت کیفری، احتمال تعقیب و محکومیت افراد بی‌گناه به شدت افزایش می‌یابد. از این رو، شناخت دقیق مفاهیم قرار منع تعقیب و حکم برائت و درک تفاوت‌های آنها، برای تمامی کنشگران حوزه عدالت کیفری از جمله قضات، وکلا، مقامات تعقیب کننده و حتی شهروندان عادی، امری ضروری و حیاتی است.

        5/5 - (1 امتیاز)

        حمیرا فرجی

        حمیرا فرجی هستم با بیش از 2 سال سابقه محتوا نویسی و باز نویسی متون حقوقی؛ در طی این مدت، مهارت‌های خود را در ارائه محتوای دقیق و تخصصی به طور قابل توجهی ارتقا داده‌ام و امیدوارم مطالبی که در سایت از وکیل بپرس منتشر میکنم برایتان سودمند باشد.

        نوشته های مشابه

        دیدگاهتان را بنویسید

        نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

        18 − 12 =

        دکمه بازگشت به بالا